Ga naar homepage
RSS feed
Door dik en dun thema Christelijke Kinderboekenmaand
Actueel




Kerk en dementie

Annemarie Roding-Schilt is predikant-geestelijk verzorger bij Careyn in Hellevoetsluis. Zo kwam ze in contact met verpleeghuisbewoners die lijden aan dementie. Daarnaast gaat ze op zondagen regelmatig voor als gemeentepredikant. In die gang tussen kerk en verpleeghuis constateerde ze gaandeweg dat in de kerk de omgang met mensen die lijden aan dementie, beter kan. Dit resulteerde in het boekje ‘de Dementie-vriendelijke kerk’.

Tekst: Sandra Wolswijk 

“Dementie-vriendelijk,” vertelt Annemarie, “is een term die aangeeft: we willen dementie leren kennen, zodat we er ook beter mee om kunnen gaan. Het is niet dat je alleen maar vriendelijk hoeft te doen tegen mensen die dementeren, maar wel dat je hun omgeving zo vriendelijk mogelijk maakt. Ik vergelijk het altijd met gebruiksvriendelijke dingen of zoals er rolstoelvriendelijke paden zijn. Zo moet je het begrijpen. Net als bij rolstoelvriendelijk: zo min mogelijk drempels voor mensen met dementie om in hun stad of dorp te kunnen blijven wonen, maar ook om in hun kerk te kunnen blijven komen.”

Vergeten
Annemarie heeft geconstateerd dat mensen met dementie nog heel veel steun aan hun geloof ontlenen, maar ook dat er wel veel verandert. “Stel,” zegt ze, “dat je gewend was voor het slapengaan te bidden, dan maakt dementie dat je dat kunt vergeten. Je vergeet hoe je de dingen altijd deed. Je vergeet bijvoorbeeld dat het je enorm hielp om te bidden als je verdrietig was. Deze koppeling valt weg. Je vergeet simpelweg: ik ben nu verdrietig, als ik ga bidden helpt dat, of als ik nu dat lied ga zingen, dan helpt dat.”

Praktisch
“Ook de praktische uitvoering van het geloof wordt lastig. Hoe kom ik op tijd in de kerk? Hoe weet ik dat het zondag is? Hoe weet ik hoe laat het is? Hoe weet ik of ik wel echt opgehaald wordt door de kerkauto?”

Abstract
“Maar ook abstract wordt het lastig. Geloof is abstract: je kunt God niet zien. Hoe heb je dan contact? Dan zeggen wij: dan moet je bidden. Bidden betekent dat je tegen iemand die je niet ziet, gaat vertellen waar je mee zit, wat er in je omgaat of wat je zou wensen. Dat is ook lastig. Abstract denken is één van de eerste dingen die worden aangetast.”

Bron
“Toch is het geloof een steun,” stelt Annemarie. “Als je een gelovig mens bent, draag je daarvan in je leven dingen mee. In mijn boekje noem ik dat een bron: je vormt een bron in jezelf waaruit je put. Bijvoorbeeld liederen die voor jou belangrijk zijn. Als je gaat lijden aan dementie kun je niet meer zelf bij die bron komen. Je vergeet dat je dat kunt en je vergeet dat die bron er is. Maar iemand anders kan je wel helpen die bron weer aan te boren.”

Dementie-vriendelijk
Iemand helpen de bron aan te boren, blijkt niet moeilijk te zijn. Annemarie geeft een voorbeeld: “Stel: je komt op bezoek bij iemand die lijdt aan dementie en je ziet dat die verdrietig is. Als je dan samen gaat zingen, wordt die bron weer aangeboord.” De bron is zoek, niet opgedroogd.

Of je gaat samen bidden. “Een vrij gebed is lastig, omdat dat abstract is. Of omdat je net een gesprek hebt gehad over wat op dit moment moeilijk is in je leven. Maar op het moment dat je gaat bidden, ben je vergeten dat je dat gesprek net hebt gehad. Dat is wat dementie met je doet,’’ zegt Annemarie, “maar dat wil niet zeggen dat je niet kunt bidden. Het helpt dan om het samen te kunnen doen. Ik vraag dan: waar zou u voor willen bidden? Vervolgens ga ik dan samen met de ander voor datgene bidden. En wat bijna altijd nog tot het einde kan, is samen het Onze Vader bidden.”

“Als de kerk niet dementie-vriendelijk is, blijven ook mantelzorgers weg uit de gemeenschap. Dat kan mantelzorgers in hun geloof een knauw geven: we worden in de steek gelaten, ik moet het helemaal alleen opknappen. De kerk heeft altijd gezegd dat ze mensen steunen, ik heb zelf ook altijd mensen bezocht en nu komt er niemand bij mij op bezoek.”

Verbinding
“Daarom,” stelt Annemarie, “is het belangrijk om in de kerkelijke gemeenschap die verbinding te blijven ervaren, zodat mensen van jouw gemeenschap jou kunnen helpen.

De basis van mijn boekje is dat het laat zien dat het op een heel eenvoudige manier mogelijk is voor een gemeente om mensen met dementie zo lang mogelijk in het actieve, kerkelijke leven te betrekken. Ook als mensen naar een verpleeghuis of kleinschalige woonvorm moeten verhuizen, is mijn oproep om ook dan die betrekking te bewaren of de verbinding te blijven zoeken. In het boekje beschrijf ik wat dementie is en wat bepaalde kenmerken van dementie zijn. Wat dat betekent voor je omgang met iemand die aan dementie lijdt.”

3 tips
Tot slot drie van de tips om rekening mee te houden als je in gesprek bent met iemand die aan dementie lijdt.

1. Vraag dingen één voor één. Vraag bijvoorbeeld niet: drinkt u uw koffie met melk en suiker? Maar: wilt u melk (wachten op het antwoord), wilt u suiker? (wachten op het antwoord).

2. Stel geen testvragen. Vraag niet: weet u wie ik ben? Hoe oud bent u? Heeft u kinderen?

3. Aanvaard dat je steeds hetzelfde kan worden gevraagd en geef rustig hetzelfde antwoord.

‘De Dementie-vriendelijke kerk’ is niet alleen voor ‘kerkelijke professionals’ een aanrader, maar ook voor vrijwilligers die zich met hart en ziel inzetten voor hun naasten. Ook voor degene die in hun persoonlijke omgeving voor iemand zorgen, is dit een praktisch boekje. 

Paspoort
Naam: Annemarie Roding-Schilt
Woonplaats: Schoonhoven
Leeftijd: 38 jaar
Beroep: predikant-geestelijk verzorger
Auteur van: de Dementie-vriendelijke Kerk
Theologische uitgeverij Narratio
ISBN: 9789052638959